top of page
Στιγμιότυπο οθόνης 2023-11-29, 4.47.16 μμ.png

ἐν βιβλίῳ

κρύο γάλα - Άννα Βασιάδη | Εκδόσεις Συρτάρι

 

Η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης γιόρτασε φέτος είκοσι χρόνια επιτυχημένης και δυναμικής παρουσίας στον χώρο του βιβλίου. Κατά την διάρκεια αυτής της ξεχωριστής διοργάνωσης το αναγνωστικό κοινό που χαρακτηρίζεται όχι μόνον από την αγάπη για το βιβλίο, αλλά και από την διάθεση ανταλλαγής απόψεων και ανάδειξης των προβληματισμών που διακατέχουν τον σύγχρονο άνθρωπο, είχε την ευκαιρία να γνωρίσει νέες εκδόσεις, να μοιραστεί ιδέες και να συμμετάσχει στην μεγάλη γιορτή των συγγραφέων, των εκδοτών και γενικά των ανθρώπων του πνεύματος και του πολιτισμού. Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για κάθε εκδοτική πρωτοβουλία, το γεγονός ότι στην φετινή Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, συμμετέχουν και μοιράζονται την προσέγγιση τους για την τρέχουσα πραγματικότητα, άνθρωποι του βιβλίου και του πνεύματος, όχι μόνο από τον τόπο μας αλλά και από διάφορες χώρες. Μεταξύ όλων αυτών στην 20ή Διεθνή Έκθεση Βιβλίου κάνει αισθητή την παρουσία της και η συγγραφέας ποιήτρια Άννα Βασιάδη που συμπεριλαμβάνεται στη συμμετοχή του εκδοτικού οίκου «Συρτάρι» με την τελευταία ποιητική της συλλογή που φέρει τον τίτλο «κρύο γάλα».

 

Η ποιητική συλλογή της Άννας Βασιάδη «Κρύο Γάλα», απαρτίζεται από κείμενα που αφορούν τον άνθρωπο, τη βιολογική διαδρομή της γυναίκας και τις σχέσεις της με τα άλλα πρόσωπα, το χρόνο και τη μνήμη. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο διάσημος Αργεντινός λογοτέχνης Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «ποίηση είναι η έκφραση του ωραίου, μέσα από λέξεις περίτεχνα υφασμένες μεταξύ τους»

 

Στον ορισμό αυτό εμπίπτει η ποίηση της Άννας που απαλλαγμένη από συμβατικές δεσμεύσεις ποιητικής έκφρασης και διατύπωσης, αποδίδει με περίτεχνο ποιητικό τρόπο τα συναισθήματα της, περιγράφοντας πάγια ζητήματα που απασχολούν την καθημερινότητα του ανθρώπου. Το «κρύο γάλα» περιλαμβάνει 33 ποιητικά κείμενα, με μια εξαιρετικά επιτυχημένη κατανομή, την οποία επιμελήθηκε ως ειδικός ο Γεώργιος Χουδαλάκης, ενώ ο σχεδιασμός του εξωφύλλου και η σελιδοποίηση αποτελούν γραφιστικό έργο της Δωροθέας Κανέλογλου. Το χαρακτηριστικό του αριθμού 33 στα ποιητικά κείμενα που περιλαμβάνονται στο «κρύο γάλα» μας παραπέμπει στην πρώτη ποιητική συλλογή της Άννας η οποία κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Συρτάρι» και περιείχε πάλι 33 αντίστοιχα κείμενα, έχοντας μάλιστα τον προεισαγωγικό τίτλο «Τριάντα τρία αντι-κείμενα». Αυτόματα επομένως προκύπτει η σημειολογική και αλληγορική σημασία για την ποίηση, που ενέχεται στον αριθμό «Τριάντα τρία», ο οποίος συμβολίζει γενικώς την Φροντίδα με την Προστατευτική Ενέργεια και την Συναισθηματική Χαρά με την Δημιουργικότητα, ενώ αποτελεί ένδειξη Ισορροπίας και Πνευματικότητας. Αξίζει να σημειωθεί, πως οι άνθρωποι που συνδέονται με οποιοδήποτε τρόπο με τον αριθμό «Τριάντα τρία» έχουν ως μεγαλύτερο σκοπό να υπηρετούν την ανθρωπότητα και να κάνουν ότι καλύτερο μπορούν για να συμβάλουν στο να γίνει ο κόσμος καλύτερος. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πολλές προσωπικότητες από τον χώρο της πολιτικής, πρόσωπα της θρησκείας αλλά και της αρχαιότητας συνδέονται με τον αριθμό 33, ο οποίος έχει συμβάλει καθοριστικά ή ακόμα και με μυστηριακό τρόπο στη ζωή τους, διαμορφώνοντας τα ιστορικά δεδομένα. Ο αναγνώστης που θα πάρει στα χέρια του το «κρύο γάλα» της Άννας Βασιάδη με τα τριάντα τρία ποιητικά κείμενα, θα αναρωτηθεί κατ αρχή γιατί επιλέχθηκε το «γάλα» ως τίτλος και στη συνέχεια, γιατί το «κρύο γάλα».

 

Το γάλα ως τροφή έχει δοκιμαστεί όσο καμία άλλη στην ανθρώπινη ιστορία, καθώς με τον θηλασμό μπαίνει στη ζωή από τη μαγική στιγμή της γέννησης και διατηρείται μέχρι το βαθύ γήρας. Η συσχέτιση του θηλασμού με το γήρας παραπέμπει στην γνωστή συγκινητική ιστορία της ρωμαϊκής παράδοσης με το Κίμωνα που βρίσκονταν στην φυλακή καταδικασμένος σε θάνατο από ασιτία και την κόρη του Περό που τον τάιζε κρυφά με το μητρικό της γάλα. Η συγκινητική αυτή ιστορία αποδόθηκε εικαστικά από πολλούς καλλιτέχνες με ζωγραφικά και γλυπτά έργα που κοσμούν τα μεγάλα μουσεία σε όλο τον κόσμο. Ανάλογη ιστορία αναφέρεται με τον Τέκταφο και την κόρη του Ιερίη που σχετίζεται με την εκστρατεία των Ελλήνων κατά της αυτοκρατορίας των Υξώς στην Ασία. Η αλληγορία του μητρικού γάλακτος αξιοποιήθηκε και στην μελέτη των κοσμολογικών φαινομένων, καθώς είναι γνωστό ότι ο αστρικός σχηματισμός στον οποίο συμπεριλαμβανόμαστε ως Γη και ως Ηλιακό Σύστημα, είναι ο Γαλαξίας που έλαβε από την αρχαιότητα το όνομα αυτό, από το μητρικό γάλα της θεάς Ήρας που σύμφωνα με τον μύθο εκτινάχθηκε στο Σύμπαν όταν η θεά αντιλήφθηκε ότι θήλαζε εν αγνοία της τον Ηρακλή.

Ο συμβολισμός που συνοδεύει το γάλα ως έκφραση, ενέπνευσε πολλούς λογοτέχνες να χρησιμοποιήσουν αυτή τη λέξη ως συμβολικά αυτοτελή η συνθετικό τίτλο σε έργα, γνωστά στο αναγνωστικό κοινό. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τίτλων αναφέρονται «ΤΟ ΓΑΛΑ» του Βασίλη Κατσικονούρη, το «ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ» της Νόρας Ικστένα, το «ΠΙΚΡΟ ΓΑΛΑ» του Μένιου Σακελλαρόπουλου, «ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ ΤΟ ΓΑΛΑ» του Γιάννη Ξανθούλη, πάλι «ΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ» του Έντουαρτ Όμπιν, το «ΓΑΛΑ ΚΑΙ ΜΕΛΙ» της Ρούπι Καούρ, το «ΔΡΟΜΟΣ ΑΠΟ ΓΑΛΑ» της Στέργιας Κάββαλου, το «ΛΕΥΚΗ ΣΑΝ ΤΟ ΓΑΛΑ, ΚΟΚΚΙΝΗ ΣΑΝ ΤΟ ΑΙΜΑ» του Αλεσσάντρο ντ ́Αβένια, το «ΑΣΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ, ΤΟ ΓΑΛΑ ΦΕΡΕ» της Γιώτας Φωτιάδου

Μπαλαφούτη κ.α. Το «γάλα» επομένως ως όρος, αποτελεί διαχρονικό στοιχείο λογοτεχνικής έμπνευσης, το οποίο αξιοποιείται στον τίτλο της ποιητικής συλλογής της Άννας Βασιάδη. Επισημαίνεται ότι πέραν της πρώτης γεύσης που παρέχει το γάλα στον άνθρωπο από την γέννηση του και την προσφορά των διατροφικών εφοδίων διά βίου, καθώς και πέραν του λογοτεχνικού οίστρου που εμπνέει, ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο συμβολισμός του, όπως ορίζεται με την Παγκόσμια Ημέρα Γάλακτος που έχει οριστεί από τον ΟΗΕ να τιμάται την 1η Ιουνίου εκάστου έτους.

 

Εγείρεται ωστόσο και η ανάγκη διερεύνησης από τον αναγνώστη, του συμβολισμού που ενέχει η προσθήκη του επιθέτου «κρύο» στο «γάλα». Το γάλα είναι συνήθως ζεστό είτε κατά την διάρκεια του θηλασμού οπότε έχει την θερμοκρασία του σώματος της μητέρας που θηλάζει το νεογνό, είτε όταν χρησιμοποιείται ως ρόφημα σε κάθε στάδιο της ζωής του ανθρώπου. Το γάλα είναι κρύο όταν αφήνεται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και για να συντηρηθεί τοποθετείται εντός ψυγείου, είτε για να ξαναζεσταθεί ως ρόφημα είτε για να χρησιμοποιηθεί ως δροσιστικό ποτό ή και ως γαστροπροστατευτικό. Εν προκειμένω η Άννα Βασιάδη προσεγγίζει ως «κρύο γάλα» το παραμένον υπόλοιπο από την βασική του χρήση ως ζεστό, που παραπέμπει στο γάλα που έχει καταναλωθεί και παραμένει ως ανάμνηση, ως αισθητική αναπόληση και ως αποτίμηση.

 

Η Άννα επηρεαζόμενη από τα ερεθίσματα του Μοντερνισμού και του Μεταμοντερνισμού, εκφράζει με την ποίηση της, την αίσθηση της πολύπλοκης και ανεξιχνίαστης πραγματικότητας, την οποία και προσπαθεί να ερμηνεύσει μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον της, στην υποκειμενική σύλληψη της επικαιρότητας, ενώ επιμένει στην ελλειπτικότητα, στον ερμητισμό και την εξερεύνηση της συνείδησης. Συγχρόνως μετέχοντας στα σύγχρονα λογοτεχνικά ρεύματα προτάσσει τη συναίσθηση της στιγμής και καλλιεργεί ενσυνείδητα την επιτακτικότητα του παρόντος. Για αυτό ο χρόνος και η σχέση που έχει με τη συνείδηση, αποτελούν το επίκεντρο του ενδιαφέροντός της, που εκφράζει την ανάγκη να διοχετευτεί αυτή η ανατρεπτική δυναμική σε μια γόνιμη σχέση με τις ήδη υπάρχουσες λογοτεχνικές μορφές, όπως ακριβώς συμβαίνει με την Βιρτζίνια Γουλφ και τον Τόμας Στερνς Έλιοτ ως αντιπροσωπευτικών μορφών του Μοντερνισμού. Παράλληλα στα ποιητικά κείμενα της Άννας, διακρίνεται μια ιδιότυπη αυτοβιογραφία όχι τόσο με την παράθεση των επιτευγμάτων που συνήθως περιέχουν οι αυτοβιογραφίες, αλλά με τα προσωπικά βιώματα, τους προβληματισμούς και τις αλληγορικές περιγραφές. Με την ποίηση της, η Άννα διερευνεί τα μεγάλα μυστήρια της ζωής, τον έρωτα, την γέννηση, την μητρότητα, την άδολη αγάπη και τον θάνατο, με πνεύμα δέους, ερωτηματικής αμφισβήτησης αλλά και αποδοχής.

 

Ξεχωριστή αναφορά επιφυλάσσεται στην ιερότητα της γυναικείας φύσης όπως αυτή έχει υμνηθεί και υμνείται διαχρονικά, ενώ μέσω αυτής επιχειρείται η κατανόηση του σύμπαντος. Ειδική ποιητική επισήμανση διατρέχει το «κρύο γάλα» σε ότι αφορά την πολύπλοκη σχέση μεταξύ γυναίκας και άντρα. Η πολυπλοκότητα της γυναικείας υπόστασης όπως αυτή καθορίζεται από κοινωνικούς, συναισθηματικούς και βιολογικούς παράγοντες, οι οποίοι γίνονται μεν αποδεκτοί αλλά δύσκολα κατανοούνται από την ανδρική αντίληψη, παραπέμπει ευθέως στο λογοτεχνικό ερώτημα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες

«Ποιος άντρας μπορεί με σιγουριά να υποστηρίξει πως ξέρει, σε όλη της

την ένταση, την τόσο αινιγματική γυναικεία ψυχή;»

 

Αυτό το λογοτεχνικό ερώτημα δεν αποτελεί απλώς μια επισήμανση του Δον Κιχώτη για την Δόνα Δουλτσινέα του, αλλά αφορά έναν προαιώνιο προβληματισμό που διατρέχει την ιστορία του ανθρώπου επί Γής, ο οποίος ξεκινά από την αρχή της και φθάνει αναλλοίωτος στο σήμερα. Με εμφανή φιλοσοφική αλλά και ψυχαναλυτική διάθεση στην ποιητική της αφήγηση, η Άννα αναδεικνύει την επίδραση της γευστικής ανάμνησης του μητρικού γάλακτος σε κάθε άνθρωπο και την μοναδική αίσθηση πληρότητας που αναβλύζει από τον γυναικείο κόρφο. Η ψυχαναλυτική άλλωστε προσέγγιση στο «κρύο γάλα» υποδεικνύεται εμμέσως πλην σαφώς, από τον ποιητικό κείμενο που φέρει τον τίτλο

 

«Who looks outside, dreams, who looks inside,awakes», που παραπέμπει στην γνωστή φράση του διάσημου ψυχαναλυτή Καρλ Γιουνγκ « Όποιος κοιτάζει προς τα έξω ονειρεύεται, όποιος κοιτάζει μέσα του ξυπνάει! Η συνήθεια είναι το εκτροφείο των σφαλμάτων...» Με την ψυχαναλυτική της διάθεση η Άννα μέσω της ποίησης της, αποκαλύπτει την υπαρξιακή αγωνία κάθε γυναίκας και προσεγγίζει με βιολογικό πρόσημο τα μεγάλα Μυστήρια της φύσης, όπως η Γονιμότητα, η Κυοφορία, η Μητρότητα, ο Έρωτας, η Κληρονομικότητα, το Γήρας, η Νόσηση που επιφέρει τον Θάνατο, η Απώλεια προσφιλούς προσώπου και ότι όλα αυτά συνεπάγονται. Ειδική επισήμανση επιφυλάσσεται στην σύνδεση της καταμήνιας εμφάνισης αίματος, με την γυναικεία γονιμότητα. Έκδηλη είναι μέσα στο ποιητικό κείμενο της Άννας, η αγωνία για το ενδεχόμενο μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, που όταν όμως διαψεύδεται, παρά την αρχικά φαινομενική ανακούφιση, αφήνει μια

αίσθηση απογοήτευσης. Και η εγκυμοσύνη όμως ως αλληλένδετη έννοια με την γυναικεία φύση, παρά την αρχική αίσθηση πληρότητας που την χαρακτηρίζει, αναδεικνύει στην συνέχεια και την αγωνία για το επόμενο βιολογικό στάδιο της γυναίκας, που είναι το γήρας και ότι αυτό επιφέρει. Το μεγαλύτερο ωστόσο Μυστήριο της φύσης είναι η ίδια η ζωή, στην οποία υποτάσσονται όλα τα άλλα και εξαρτάται άμεσα και καταλυτικά από την γυναικεία υπόσταση, που αποτελεί το Α και το Ω της ίδιας της ζωής. Μέσα από το Μυστήριο της κύησης που η Άννα προσεγγίζει ποιητικά, προκύπτει όχι μόνο η ύπαρξη, αλλά και η πιο ανιδιοτελής αγάπη. Ίσως για αυτό οι γυναίκες σκέφτονται με την καρδιά και την ψυχή, περισσότερο από ότι οι άντρες. Είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό κάτι εάν δεν έχει βιωθεί.

 

Κάποια πράγματα δεν λέγονται, βιώνονται, και ο άντρας από την φύση του δεν μπορεί να έχει βιώσει το μεγαλείο της κύησης. Μια ιδιαίτερη αλληγορική προσέγγιση επιχειρείται από την Άννα στο γνωστό μύθο της Πρόκνης και της Φιλομήλας, περιλαμβάνοντας στο «κρύο γάλα» το ομώνυμο ποιητικό κείμενο που ακολουθεί τις τραγωδίες των αρχαίων τραγικών ποιητών με τον ίδιο τίτλο.

 

Στο πρώτο κείμενο της συλλογής της με τίτλο «κληρονομικότητα» που αφιερώνει στον γιό της, η Άννα προσεγγίζει την έννοια της κληρονομικότητας, εμπνεόμενη ποιητικά από την απλοϊκή κοινωνικότητα της ολιγάριθμης φυλής Πιραχά που ζει στην περιοχή του Αμαζονίου. Επιπλέον επιδιώκοντας να αναδείξει μέσα από τα κείμενα της όλες αυτές τις προσεγγίσεις που συνδέονται με την γυναικεία υπόσταση, απαλλαγμένες από επίπλαστες ωραιοποιήσεις και επιχρίσεις, η Άννα καταφεύγει στα επιχειρήματα του αρχιτεκτονικού κινήματος του Μπρουταλισμού και αναδεικνύει τα πραγματικά δομικά χαρακτηριστικά του ποιητικού της οικοδομήματος. Περιηγούμενος ο αναγνώστης στο «κρύο γάλα» της Άννας, διαπιστώνει μια διαλείπουσα θλίψη σε κάποια ποιητικά κείμενα, που αναφέρονται στην βαριά νόσηση προσφιλούς προσώπου, στην απώλεια του, την αναπόλησή του μέσω του προσωπικού του περιβάλλοντος και των χρηστικών του αντικειμένων, αλλά και την μετέπειτα διαχείριση των αναπόφευκτων καταστάσεων που ανακύπτουν. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην δραματικότητα της Εξόδιας Ακολουθίας όπου ως τίτλος του αφιερωματικού ποιητικού κειμένου της Άννας επιλέγεται το απελπιστικό ερώτημα «Ποιες λέξεις;» με οποίο επιχειρείται να αμφισβητηθεί το γεγονός που έχει ήδη συντελεστεί. Προς ενίσχυση δε αυτού του ερωτήματος παρατίθεται ένα απόσπασμα από την ποιητική συλλογή του Τόμας Στερνς Έλιοτ με τίτλο «Four Quartets» «Τέσσερα Κουαρτέτα» και ιδιαίτερα από το ποίημα «East Coker».

 

Το καταληκτικό ποιητικό κείμενο της Άννας στο οποίο αναγνωρίζω προσωπικά βιώματα, προσεγγίζει ένα συναισθηματικά βεβαρημένο ζήτημα της καθημερινότητας. Αφορά την πληρότητα των κοιμητηρίων στα μεγάλα αστικά κέντρα, την υποχρεωτική εκταφή των οστών από παλιότερους τάφους προκειμένου να δημιουργηθεί χώρος για νέους ενταφιασμούς και την ειδοποίηση των συγγενών να παραλάβουν τα οστά των οικείων τους, προκειμένου να τα μεταφέρουν σε οστεοφυλάκιο κάποιου άλλου περιφερικού κοιμητηρίου, ώστε να αποφευχθεί η απόρριψη τους στο κοινό

χωνευτήρι. Στο ποιητικό κείμενο με τίτλο «Πολλές μικρές επιστροφές» περιγράφεται η παραλαβή του κιβωτίου με τα οστά προσφιλούς προσώπου, η μεταφορά τους στο κοιμητήριο της γενέτειρας του τεθνεώτος και η εναπόθεση τους στον οικογενειακό τάφο όπου ήδη αναπαύονται συγγενικά πρόσωπα που έφυγαν από τη ζωή αρκετά ενωρίτερα.

Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση μου, ειδική αναφορά επιφυλάσσω στο ποιητικό κείμενο τον τίτλο «Loyal to nothing» με αναφορά στην Αν Κάρσον, δηλαδή «Πιστός στο τίποτα», που αποδίδει συγκαταβατικά τον χαρακτηρισμό του «άπιστου» ή και του «τιποτένιου», από το οποίο κείμενο αναδύονται επίσης βιώματα της παιδικής μου ηλικίας. Εμμέσως πλην σαφώς η ποιητική αναφορά γίνεται για το πρόσωπο του μυθικού Οδυσσέα, του οποίου η ηθική προσωπικότητα που υμνείται από

τον Όμηρο, απομυθοποιείται.

Αναστάσιος Βασιάδης,

Ιατρός, συγγραφέας

cover-v1.jpg
bottom of page